Ngành Công nghệ thông tin đang tăng trưởng với tốc độ trung bình 15 đến 20% mỗi năm về nhu cầu nhân lực tại Việt Nam và được dự báo duy trì xu hướng này đến giai đoạn 2030. Trong bối cảnh đó, câu hỏi không còn là có nên theo ngành CNTT không mà là nên học theo hình thức nào để phù hợp nhất với hoàn cảnh thực tế của từng người. Với nhóm người đang đi làm hoặc không thể sắp xếp học tập trung, hình thức đại học từ xa trực tuyến ngày càng được lựa chọn rộng rãi hơn và có những lý do cụ thể để giải thích xu hướng đó.
Bài viết này phân tích các lý do thực tế và cụ thể để lựa chọn hình thức đại học từ xa ngành CNTT, không chỉ ở góc độ sự tiện lợi mà còn ở góc độ chiến lược phát triển nghề nghiệp trong dài hạn.
Công nghệ thông tin là ngành đặc biệt phù hợp với hình thức học trực tuyến
Không phải ngành nào cũng phù hợp để học từ xa. Những ngành đòi hỏi phòng thí nghiệm chuyên biệt, thiết bị đắt tiền hoặc môi trường thực hành đặc thù sẽ gặp nhiều khó khăn hơn khi chuyển sang hình thức trực tuyến. Nhưng CNTT lại là trường hợp ngược lại, và đây là lý do căn bản đầu tiên.
Phần lớn công việc trong ngành CNTT diễn ra trực tiếp trên máy tính, từ viết code, thiết kế hệ thống đến phân tích dữ liệu và quản lý dự án phần mềm. Môi trường làm việc thực tế của ngành đã là môi trường số, vì vậy học tập trong môi trường số không tạo ra khoảng cách với thực tiễn công việc mà thậm chí còn phản ánh đúng hơn cách người làm IT thực sự vận hành công việc hàng ngày. Người học CNTT từ xa không cần phòng lab đặc biệt mà chỉ cần máy tính cá nhân, một điều kiện hầu hết người làm trong ngành đã có sẵn.
Thị trường lao động IT đang thiếu nhân lực có bằng đại học
Nghịch lý phổ biến trong ngành IT tại Việt Nam là nhiều người đang làm việc thực tế trong lĩnh vực này nhưng chưa có bằng đại học chính thức. Họ tự học, học qua các bootcamp hoặc tích lũy kinh nghiệm từ công việc, nhưng thiếu tấm bằng khiến họ bị chặn lại ở một số cơ hội nhất định như xét lương theo quy định, ứng tuyển vị trí quản lý hoặc làm việc tại các tập đoàn có yêu cầu bằng cấp rõ ràng.
Đây chính là khoảng trống mà hình thức đại học CNTT từ xa lấp đầy hiệu quả nhất: cho phép người đang làm việc thực tế trong ngành chính thức hóa kiến thức và kinh nghiệm của mình bằng một tấm bằng được công nhận, mà không phải bỏ công việc đang có để ngồi học lại từ đầu theo hình thức tập trung.
Cơ hội áp dụng ngay những gì đang học vào công việc
Đây là lý do mang tính chiến lược mà ít người để ý đến khi so sánh các hình thức học. Với người đang làm IT và theo học đại học từ xa, có một vòng học tập đặc biệt hiệu quả diễn ra song song: kiến thức lý thuyết học trong chương trình được kiểm chứng và củng cố ngay qua công việc hàng ngày, và ngược lại, những tình huống thực tế gặp phải trong công việc giúp người học hiểu sâu hơn các khái niệm lý thuyết vốn dĩ khó hình dung nếu chỉ học thuần trong lớp.
Một lập trình viên đang làm việc thực tế khi học về cấu trúc dữ liệu hay thuật toán sẽ ngay lập tức liên hệ với những vấn đề tối ưu hiệu suất họ gặp hàng ngày trong code, điều này tạo ra sự tiếp thu sâu hơn đáng kể so với sinh viên chính quy học thuần lý thuyết chưa có ngữ cảnh thực tế để đối chiếu.
Tiết kiệm chi phí tổng thể một cách đáng kể
Khi tính đầy đủ tất cả các khoản chi phí liên quan, học CNTT từ xa tiết kiệm hơn rất nhiều so với học chính quy tập trung. Ngoài việc không phát sinh chi phí thuê trọ, đi lại, ăn uống và tài liệu, người học từ xa còn tiếp tục có thu nhập trong suốt quá trình học. Nếu tính gộp cả hai yếu tố này, chênh lệch tổng chi phí giữa hai hình thức có thể lên đến hàng chục đến hàng trăm triệu đồng tùy thời gian học và mức thu nhập của từng người, một khoảng cách tài chính rất đáng kể.
Bằng cấp được công nhận
Theo Thông tư 27/2019/TT-BGDĐT, bằng tốt nghiệp đại học từ xa không ghi hình thức đào tạo trên văn bằng. Người tốt nghiệp nhận bằng Cử nhân Công nghệ thông tin giống hoàn toàn với người tốt nghiệp hệ chính quy và có thể sử dụng cho tất cả mục đích nghề nghiệp. Trong ngành CNTT, nơi nhà tuyển dụng thường đánh giá ứng viên qua bài test kỹ thuật và portfolio dự án hơn là hình thức đào tạo ghi trên hồ sơ, sự khác biệt này càng ít có ý nghĩa thực tế.
Xu hướng làm việc từ xa mở rộng cơ hội nghề nghiệp
CNTT là một trong những ngành đi đầu trong xu hướng làm việc từ xa toàn cầu. Nhiều công ty công nghệ lớn, cả trong nước lẫn quốc tế, cho phép nhân viên làm việc hoàn toàn remote hoặc theo mô hình hybrid. Người có bằng đại học CNTT từ một chương trình được cấp phép, kết hợp với kỹ năng làm việc từ xa được rèn giũa ngay trong quá trình học, có lợi thế thực tế khi tiếp cận các vị trí remote với mức thu nhập cạnh tranh, không giới hạn bởi địa lý.
Lộ trình học linh hoạt theo từng đối tượng
Không phải ai cũng cần học cùng một lộ trình và cùng một thời gian. Hệ đại học CNTT từ xa cho phép điều chỉnh lộ trình học theo trình độ đầu vào:
- Người tốt nghiệp THPT: học toàn bộ chương trình, thường từ 3,5 đến 4,5 năm
- Người tốt nghiệp trung cấp hoặc cao đẳng CNTT: được miễn trừ một phần học phần, rút ngắn còn khoảng 1,5 đến 2 năm
- Người đã có bằng đại học ngành khác: học văn bằng 2, hoàn thành từ 2 năm
Sự linh hoạt này giúp người học không phải đầu tư thời gian và chi phí nhiều hơn mức cần thiết dựa trên kiến thức đã có.
Chương trình đào tạo cử nhân CNTT từ xa tại Trường Đại học Hùng Vương TP. HCM
Những lý do trên được thể hiện rõ trong cách thiết kế chương trình đào tạo cử nhân Công nghệ thông tin từ xa tại Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh (DHV). Chương trình triển khai 100% trực tuyến, không gián đoạn công việc, với thời gian hoàn thành từ 2 năm tùy đối tượng và khung chương trình được xây dựng riêng cho từng nhóm đầu vào để tối ưu thời gian học. Nội dung đào tạo kết hợp kiến thức chuyên ngành CNTT với kỹ năng theo khung năng lực số, ứng dụng được ngay vào thực tiễn công việc trong quá trình học, tạo ra đúng vòng học tập hiệu quả mà người đang làm IT cần.
Công nghệ Micro-Learning chia nhỏ kiến thức thành từng điểm học cụ thể kết hợp lý thuyết, thảo luận và luyện tập, phù hợp với người chỉ có những khoảng thời gian ngắn trong ngày để học. Nền tảng học tập tương thích đa thiết bị và đội ngũ quản lý học tập đồng hành chủ động đảm bảo người học hoàn thành đúng tiến độ. Bằng cử nhân tốt nghiệp được Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận đầy đủ.
Kết luận
Có nhiều lý do thực tế và có căn cứ để lựa chọn hình thức đại học từ xa ngành Công nghệ thông tin, từ sự phù hợp đặc thù của ngành với môi trường học trực tuyến, đến cơ hội tích lũy kinh nghiệm song song với bằng cấp, tiết kiệm chi phí tổng thể và lộ trình học linh hoạt theo từng đối tượng. Trong một ngành mà tốc độ thay đổi công nghệ rất nhanh và năng lực thực tế được đánh giá cao, việc vừa học vừa làm không chỉ là giải pháp tình thế mà còn là chiến lược phát triển nghề nghiệp có chiều sâu.